Bojan Predojević: Četvrtak koji je promenio svet

Bojan Predojević, sin poslednjeg jugoslovenskog ambasadora u Istočnoj Nemačkoj, pre tačno tri decenije bio je svedok događaja koji je izmenio političku i bezbednosnu arhitekturu Evrope i sveta  

bojan predojević

Danas, kao potpredsednik nemačko-srpske privredne komore, Bojan Predojević za KARAKTER iznosi svoja sećanja o padu Berlinskog zida i ujedinjenju Nemačke

Prvi utisak je bio respekt, možda čak i strah, pred tom granicom i strašnom građevinom

Kakve su bile Vaše prve impresije kada ste stigli u “zatvoreni” DDR? Bili ste gimnazijalac, pa ste, doduše, možda drugačijim očima gledali na zemlju pod nekom vrstom zavese?

Višestruke. Živeo sam pre toga u Bonu i Beogradu, otvorenim gradovima, bio sam tada 16-godišnjak, zapadnjačke orijentacije, neopterećen i formiran u jugoslovenskom i zapadnonemačkom sistemu. I pre dolaska u Istočni Berlin, doduše, znao sam da dolazim u jednu „drugu“ Nemačku, koja neće biti ni približno jednaka onoj koju sam upoznao i poznavao iz Bona. Poseban respekt sam imao pred školom, odnosno uslovima koji će vladati u gimnaziji u Istočnom Berlinu, jer sam očekivao da nećemo imati one slobode koje su karakteristične za to doba mog odrastanja.

Respektovao sam u svakom pogledu profesiju i tadašnju poziciju mog oca kao jugoslovenskog diplomate, ni u kom slučaju nisam mislio da javno propagiram tu moju, jugoslovensku, orijentaciju, u smislu slobodnog kretanja, putovanja u zapadne zemlje, zapadne muzike, znajući da mojim drugovima iz razreda to nije bilo omogućeno. Sa druge strane, život u DDR je, inače, bio prijatan, normalan i bezbedan.

Koja je u to vreme bila ključna razlika između Zapadne i Istočne Nemačke, osim što se u njihovim nazivima to može naslutiti?

Iako se u obe države pričalo jednim jezikom, imali smo dve suverene, odvojene, međunarodno priznate države, sa potpuno
različitim političkim i ekonomskim sistemom. Vremenom su se i zbog fizičke razdvojenosti zidom stvorila i produbila dva različita mentaliteta jednog te istog naroda. To je ključna razlika koja je bila odmah uočljiva.

U filmu “Trideset godina jednog četvrtka” novinarke RTS Jelene Obućine Rakić, čiji ste i Vi akter, jedan od najupečatljivijih utisaka ostavio je sagovornik koji je prebegao iz Istočne u Zapadnu Nemačku, ali mu to njegovi prijatelji nisu oprostili. Da li je rušenje zida “pomirilo” Nemce?

Verujem da je danas, 30 godina posle pada Berlinskog zida mentalitet ponovo postao jedan, isti. Međutim, demantuju me najozbiljniji  nemački politički časopis „Špigl“ i drugi mediji koji upravo ovih dana tematizuju nedovršen proces ponovnog stvaranja jedne nacije i mentaliteta, kao i različite političke orijentacije između saveznih pokrajina na istoku u odnosu na zapadne, koje vidimo dan-danas. Kao da političko ujedinjenje od trećeg oktobra 1990. još uvek nije i ujedinjenje u glavama ljudi na istoku i zapadu.

Vi ste prelazili granicu. Kako je Vama sve to izgledalo?

Prvi utisak je bio respekt, možda čak i strah, pred tom granicom i strašnom građevinom. Mi smo došli u Istočni Berlin sedmog oktobra 1986. i upravo nekoliko dana ranije se dogodio prebeg kamionom jedne porodice sa istoka na zapad, preko Check-point Charlija – glavnog graničnog prelaza. U zapadno-berlinskim medijima sam video fotografije tog kamiona, na koji su graničari pucali. Nisam očekivao da će me realnost Berlinskog zida dočekati odmah u prvim danima u Istočnoj Nemačkoj. Razumeo sam koja opasnost vreba svakog građanina DDR. Mi, stranci, Jugosloveni, i ostali građani „zapadnih“ država smo mogli nesmetano da prelazimo tu granicu, kao i svaku drugu do tada. Doduše, naše kretanje se pratilo, čak je bilo i neobičnih situacija gde mi je granični policajac DDR dao do znanja da sam tog dana već pre podne prelazio u Zapadni Berlin i da oni znaju da sada prelazim i drugi put u istom danu.

Napominjem, tada sam imao 19 godina i sa bezbednosnog aspekta nikako nisam mogao da predstavljam opasnost za sistem ili režim, posebno iz razloga što sam imao status člana porodice stranog diplomate.

bojan predojević

Šta je bilo ključno? Kada ste već znali da će Berlinski zid sigurno pasti?

Pored silnih analiza danas, ključna je bila jedna stvar – a to je da je Mihail Gorbačov dolaskom na vlast u SSSR uvideo da je nemoguće održati postojeći politički i vojni sistem u zemljama istočnog bloka. Do tektonskih promena u celoj istočnoj Evropi – koje su, doduše, bile najvidljivije na „dodirnoj tački“ dva do tada suprotstavljena sistema, na granici između Istočne i Zapadne Nemačke – došlo je 1989. godine. Krajem 1988. nije bilo nikakvih naznaka da će doći do bilo kakvih političkih promena u DDR, a kamoli do pada zida. Međutim, na proleće 1989. kreću prva protestna okupljanja građana DDR, što je do tada bilo nezamislivo; zatim i otvaranje granice između Mađarske i Austrije, egzodusa građana DDR preko ambasada Zapadne Nemačke u Pragu, Varšavi, Budimpešti.

Dan Državnosti DDR, 7. oktobar 1989, je, takođe, bio ključan datum, jer je tada Gorbačov javno uskratio podršku Erihu Honekeru, čime je režim u DDR bio osuđen na propast. Sam pad zida je bio događaj globalnog i istorijskog značaja, ali je on tada došao kao jedan u sledu događaja koji su se već bili pokrenuli. Svi događaji su se na sreću odvijali bez „ispaljenog metka“, što je s obzirom na rigidnost sistema i političkog uređenja bilo do tada prosto nezamislivo.

Koja je bila Vaša dominantna misao tog četvrtka kada se to desilo, jer je sve došlo donekle iznenada, gafom istočnonemačkog zvaničnika Šabovskog?

Da napokon stvari dolaze na svoje mesto. Ja sam rođen 1969. upravo u podeljenom Berlinu. Zid pored svoje surovosti, opasnosti, podele, pa čak ponekad i mržnje ispoljene između predstavnika političkih sistema u hladnom ratu, pre svega nije bio jedno: logičan. Bio je nenormalan. Podela je bila nenormalna. Što se tiče „gafa“ Šabovskog, zid nije otvoren zbog njegovog pogrešnog tumačenja dopisa, nego je samo zbog tog lapsusa otvoren četiri dana ranije, u četvrtak umesto u ponedeljak. Već tada je Honeker bio smenjen, političke promene su bile nezaustavljive, svuda u istočnoj Evropi, ne samo u DDR.

Šta je pad značio za naše ljude koji su živeli u tom delu Nemačke?

Svako ko je imao čiste misli i iskrene namere radovao se tom događaju. Neki su ostali da žive tamo, u ujedinjenoj Nemačkoj, neki su se vratili u tadašnju Jugoslaviju jer su njihovi mandati u ekonomskim i diplomatskim predstavništvima u DDR sa ujedinjenjem prestali da postoje.

Sećate li se kako je reagovao Vaš otac, Milan Predojević, poslednji jugoslovenski ambasador u DDR za vreme i nakon pada Berlinskog zida?

Moj otac je bio karijerni diplomata, reagovao je u skladu sa pravilima diplomatske službe i načelima struke, korektno
izveštavajući o svim političkim i ekonomskim procesima koji su se odvijali u DDR za vreme njegovog mandata. Na kraju, Nemačka je podeljena nakon vojnog završetka Drugog svetskog rata. Možda se Drugi svetski rat politički završio tek 1990, ponovnim ujedinjenjem Nemačke. Svi mi smo bili radosni posmatrači tog nezaustavljivog procesa, vrlo neophodnog i nezaobilaznog za današnju bezbednosnu arhitekturu Evrope i sveta.

Imam suvenir koji ima nemerljiv istorijski i lični značaj za mene: Originalnu tablu sa Berlinskog zida

predojevic

Jeste li, kao neki Istočni Nemci, možda sačuvali deo zida kao suvenir?

Naravno, ne bih to propustio ni za šta. Suvenir iz grada koji ima nemerljiv istorijski i lični značaj za mene. Imam originalnu tablu sa Berlinskog zida, koju sam, verovatno po tada važećim zakonima DDR, „neovlašćeno“ skinuo.

(Budikarakter.rs, foto: Privatna arhiva)

Share